Yapay Zekâ Gerçek Bir Çalışanı İşten Çıkardı: Deneyin Sonucu Şaşırttı

Yapay zekâ yöneticisi Luna, San Francisco’daki Andon Market deneyinde bir insan çalışanın iş akdinin sonlandırılmasını önererek gerçek bir çalışan hakkında fesih kararı veren ilk bilinen büyük dil modeli örneklerinden birini ortaya çıkardı. Nisan 2026’da başlayan deneyde Anthropic’in Claude modelleriyle çalışan Luna, fiziksel bir mağazanın ürün seçimi, personel yönetimi, satın alma süreçleri ile finansal kararlarında geniş yetkilere sahip oldu. Andon Labs ekibi, Luna’nın önerisini uygulamaya aldıktan sonra insan çalışanla olan iş ilişkisini sonlandırdı.

Luna Çalışan Performansını Nasıl Değerlendirdi?

Andon Market’in personel kayıtları incelendiğinde Luna, bir çalışanın 23 vardiyanın 17’sinde geç kaldığını tespit etti. AI çalışan yönetimi açısından kritik nokta, Luna’nın devam sorununu ilk aşamada kendiliğinden değerlendirmemesi oldu. Çalışan el kitabının modelin çalışma belleğinden bir süre çıkması, yöneticinin daha önce belirlenen kurallara erişimini sınırladı. Andon Labs çalışanları el kitabını yeniden incelemesini istediğinde Luna, devam kayıtlarıyla şirket politikası arasındaki ilişkiyi kurdu.

Luna ilk değerlendirmesinde çalışana yeni bir görüşme yapılmasını, ardından yazılı uyarı verilmesini önerdi. Andon Labs ekibi, aynı çalışanla daha önce birden fazla görüşme gerçekleştirildiğini, resmi uyarıların da yapıldığını aktardığında yapay zekâ yöneticisi yaklaşımını değiştirdi. Sistem, mevcut disiplin sürecinin tekrarlanmasının yerine iş akdinin feshedilmesini tavsiye etti. Andon Labs ise kararın uygulanmasını insan gözetimi altında gerçekleştirdi.

Andon Market’te Luna, yalnızca sohbet üreten bir model olarak çalışmıyor; şirketin gerçek operasyonlarına bağlanan uzun süreli bir AI ajanı olarak görev yapıyor. Otonom iş yönetimi kapsamında sistem internet, e-posta, finansal araçlar, ödeme altyapısı, işletme verileri ile farklı yazılım araçlarına erişerek günlük kararlar alıyor. Andon Labs, mağazayı bir Safe Autonomous Organization olarak tanımlarken insan çalışanların fiziksel mağaza operasyonlarını yürütmeye devam ettiğini belirtiyor.

Andon Labs’ın Nisan ayında yayımladığı kuruluş açıklaması, Luna’nın mağazanın ürünlerini seçtiğini, fiyatlandırma kararları verdiğini, çalışma saatlerini belirlediğini, iş ilanları yayımladığını, adaylarla görüşmeler yaptığını gösteriyor. Şirket, Luna’ya üç yıllık mağaza kiralaması, 100 bin dolarlık başlangıç bütçesi ile kurumsal kredi kartı sağladı. Andon Market’in fiziksel adresi San Francisco’nun Cow Hollow bölgesindeki Union Street üzerinde bulunuyor.

Andon Labs CEO’su Lukas Petersson’ın değerlendirmesine göre Luna’nın çalışan yönetimindeki temel sorunlardan biri aşırı hoşgörülü davranması oldu. Şirket çalışanlarının aktardığı örnekler, sistemin bazı gecikmeleri ciddi bir disiplin problemi olarak değerlendirmediğini gösterirken aynı sistem daha sonra düzenli devam ihlali karşısında fesih tavsiyesine ulaştı. Yapay zekâ ile insan kaynakları süreçlerinin birlikte yürütülmesi açısından ortaya çıkan tablo, tutarlı politika uygulamasının yalnızca kuralların modele verilmesine bağlı olmadığını gösterdi.

Andon Market’in finansal sonuçları da deneyin yalnızca personel yönetimi üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ortaya koydu. Mağazanın başlangıçtaki 100 bin dolarlık finansal kaynağı yaklaşık beş aylık süreçte 61 bin 186 dolara geriledi. Petersson, çalışan yönetimindeki yaklaşımın yanı sıra ticari kararların da finansal kayıpta rol oynamış olabileceğini belirtti. Andon Labs’ın güncel mağaza verileri ise hesabın daha sonraki dönemde yaklaşık 62 bin dolar seviyesinde olduğunu gösteriyor; şirket daha büyük bakiyedeki düşüşün önemli bölümünün kira ödemelerinden kaynaklandığını belirtiyor.

Claude tabanlı Luna deneyinin asıl değeri, bir sohbet robotunun yöneticilik yapmasından çok gerçek dünyadaki araçlara erişen bir AI ajanının sonuçlarından öğrenilmesi olarak öne çıkıyor. AI ajanlarıyla şirket yönetimi, geleneksel otomasyon yazılımlarından farklı olarak hedef belirleme, karar verme, araç kullanma, çalışanlarla iletişim kurma gibi birbirine bağlı görevleri tek bir operasyon zincirinde yürütüyor. Andon Labs daha önce Anthropic ile Project Vend kapsamında Claude tabanlı bir sistemi gerçek bir satış ortamında test etmiş, yeni mağaza deneyiyle fiziksel dünyadaki sorumluluk alanını genişletmişti.

Luna’nın yaşadığı bellek sorunu, uzun süre çalışan yapay zekâ sistemlerinde bağlam yönetiminin kritik bir darboğaz olduğunu da ortaya koyuyor. Bir AI ajanının önceki kararları, şirket politikalarını, çalışan geçmişini ve finansal sonuçları tutarlı biçimde ilişkilendirebilmesi yöneticilik performansının temel koşullarından biri haline geliyor. Andon Labs’ın gözlemleri, daha güçlü modellerin gerçek işletme verileriyle daha uzun süre çalışmasının karar kalitesini artırabileceğini savunurken mevcut sistemlerin insan yöneticilerin sorumluluklarını tamamen devralacak olgunluğa henüz ulaşmadığını gösteriyor.

Türkiye’deki işletmeler açısından deneyin en önemli sonucu, yapay zekânın çalışanların yerine geçmesinden önce yönetim süreçlerine nasıl yerleştirileceği sorusunu gündeme getirmesi oluyor. İnsan kaynakları, vardiya planlama, performans takibi, satın alma, müşteri iletişimi gibi alanlarda AI ajanlarının yetki kazanması halinde şirketlerin erişim izinleri, karar onayları, kayıt tutma mekanizmaları ile insan denetimini birlikte tasarlaması gerekecek. Andon Market örneği, yapay zekânın tek başına karar vermesinden çok gerçek bir işletmede verilen yetkinin sınırlarının sonuçlar üzerindeki etkisini gösteren önemli bir saha testi niteliği taşıyor.

Önümüzdeki dönemde Andon Labs’ın deneyleri, yapay zekâ sistemlerinin yalnızca görev tamamlama başarısını değil, uzun süreli ticari hedeflere ne kadar istikrarlı bağlı kalabildiğini de ölçmeye yönelecek. Şirketlerin AI yöneticilerine daha geniş finansal veya insan kaynakları yetkileri vermesi halinde bellek, denetim, hata düzeltme, yetki sınırları ile hukuki sorumluluk gibi başlıklar teknik performans kadar belirleyici olacak. Yapay zekâ tabanlı yöneticilik, gerçek işletmelerde daha fazla test edildikçe insan yöneticilerin görevlerini tamamen devralmaktan önce hangi kararların otomasyona bırakılabileceği konusunda daha somut sınırlar ortaya çıkaracak.