Avrupa’da Rekor Sıcaklıklar Nükleer Santrallerin Gücünü Düşürüyor

Avrupa’daki aşırı sıcaklar Tuna Nehri’nin su seviyesini kritik ölçüde düşürürken nükleer santraller soğutma suyu yetersizliği nedeniyle üretimlerini azaltıyor. Macaristan’daki Paks Nükleer Santrali temmuz sonundan itibaren kapasitesini düşürürken Romanya’daki Cernavodă tesisi son çalışan reaktörünü durdurdu ve Fransa’daki bazı tesislerde üretim kesintileri yaşandı. Nükleer santraller açısından ortaya çıkan tablo, yüksek sıcaklık ile kuraklığın yalnızca elektrik talebini artırmadığını aynı zamanda elektrik üretim altyapısının ihtiyaç duyduğu soğutma kaynaklarını da baskıladığını gösteriyor.

Aşırı Sıcaklar Nükleer Soğutma Sistemlerini Baskılıyor

Paks kentindeki 2 gigavatlık nükleer santral, Tuna Nehri’ndeki tarihi düşük su seviyeleri nedeniyle temmuz sonunda üretimini ciddi biçimde azaltmak zorunda kaldı. Macaristan’ın elektrik üretiminin yaklaşık yarısını karşılayan tesis, reaktörlerini soğutmak için nehir suyundan yararlandığı için su seviyesindeki düşüş doğrudan işletme kapasitesini etkiledi. Santralin işletmecisi MVM, temmuz sonunda su seviyesinin önceki rekorun da altına indiğini açıklarken düşük seviyenin pompalama sistemleri açısından kritik bir sorun oluşturduğunu bildirdi.

Macaristan hükümeti Paks çevresinde su seviyesini yükseltmek için nehir yatağına yaklaşık 145.000 metreküp kaya yerleştirmeye başladı. Yetkililer daha uzun vadeli çözüm olarak Tuna yatağında suyu yukarı yönde tutacak batık bir set oluşturmayı planlarken geçici müdahaleler arasında iki büyük mavnanın nehirde batırılması da yer aldı. Reuters’ın 15 Ağustos tarihli haberine göre Paks santrali yaklaşık yüzde 25 kapasiteyle çalışırken iki mavnanın su seviyesini yaklaşık 20 santimetre yükseltmesi hedefleniyor.

Cernavodă Nükleer Santrali’ndeki ikinci ünite, Tuna’nın su seviyesindeki düşüş nedeniyle ağustos ayında Romanya’nın tek çalışan nükleer reaktörü hâline geldikten sonra işletme baskısıyla karşılaştı. Romanya Donanması, Cernavodă’ya ulaşan su akışını artırmak amacıyla Tuna’nın Bala kolundaki kayalık bir engeli 180 kilogram patlayıcı kullanarak ortadan kaldırdı. Yetkililer ayrıca nehir yatağında tarama çalışmaları yürüttü ve suyu reaktörlerin bulunduğu bölgeye yönlendirmek için kaya dolgulu mavnalardan yararlandı.

Romanya’daki son reaktörün durdurulması, ülkenin elektrik üretiminde doğrudan bir açık oluşturdu. Cernavodă tesisinin iki reaktöründen biri daha önce devre dışı bırakılmıştı ve kalan ünitenin de kapanmasıyla Romanya geçici olarak nükleer elektrik üretimini tamamen kaybetti. Romanya hükümeti enerji acil durumu ilan ederek tüketimin azaltılmasını isterken üretim açığını karşılamak için farklı elektrik kaynaklarının kullanımını artırmaya yöneldi.

Fransa’daki nükleer filosu, yüksek nehir sıcaklıkları ile düşük su seviyelerinin birleştiği koşullarda farklı bir işletme sorunuyla karşılaştı. EDF’nin bazı reaktörleri çevresel sıcaklık sınırlarına uyum sağlamak için üretimini azaltırken bazı üniteler tamamen devre dışı kaldı. Fransa’daki Gravelines tesisinde yaşanan denizanası istilası da üç reaktörün çalışmasını etkileyerek ülkenin nükleer üretimindeki kaybı büyüttü.

Fransa’nın daha çeşitlendirilmiş elektrik sistemi, üretim kayıplarının Macaristan’daki kadar ağır bir arz sorununa dönüşmesini şimdilik engelliyor. Ülkenin nükleer filosunda ağustos ortasında kapasitenin yaklaşık yüzde 20’sinin kullanılamadığı tahmin edilirken EDF elektrik arzında doğrudan bir kıtlık yaşanmadığını bildirdi. Fransız enerji şirketi, iklim koşullarının santral işletmeciliği üzerindeki etkilerini azaltmak amacıyla önümüzdeki 15 yılda 9 milyar avroluk uyum yatırımı planlıyor.

Nükleer santrallerde reaktör çekirdeğinin ürettiği ısı, elektrik üretim sürecinin güvenli şekilde sürdürülebilmesi için sürekli olarak uzaklaştırılmak zorunda. Nehir kullanan tesislerde düşük su seviyesi pompaların yeterli miktarda su çekmesini zorlaştırırken yüksek su sıcaklığı da çevreye bırakılabilecek soğutma suyunun sıcaklığı için uygulanan sınırları etkiliyor. Paks Nükleer Santrali’nin işletme verileri, su miktarı ile su sıcaklığının aynı anda kritik hâle gelmesinin üretim kapasitesini güvenlikten bağımsız olarak çevresel şartlar üzerinden de sınırlayabildiğini gösteriyor.

Nükleer enerji altyapısındaki iklim riski, yalnızca reaktörlerin yüksek sıcaklıklara dayanıp dayanamayacağıyla ölçülmüyor. Soğutma suyu sağlayan nehirlerin debisi, deniz suyunun sıcaklığı, kuraklık süresi ile çevresel deşarj sınırları santrallerin üretim kapasitesini doğrudan etkileyebiliyor. Nehir tabanının değiştirilmesi, alternatif soğutma sistemleri veya hibrit çözümler gibi seçenekler uzun vadeli uyum stratejileri arasında değerlendirilirken mevcut tesislere kapsamlı dönüşüm uygulanması yüksek maliyetler nedeniyle ayrı bir mühendislik sorunu oluşturuyor.

Tuna havzasındaki kuraklık, nükleer santrallerin yanı sıra hidroelektrik üretimi ile nehir taşımacılığını da etkiliyor. Bulgaristan’daki Kozloduy Nükleer Santrali, temmuz ayında düşük Tuna seviyeleri için özel bir görev gücü oluştururken tesisin güvenli çalışmasını korumak amacıyla nehir seviyesindeki değişimleri sürekli izlemeye başladı. Sırbistan’daki hidroelektrik üretiminin de düşük su seviyelerinden etkilenmesi, aynı havzadaki farklı elektrik kaynaklarının aynı iklim koşulundan baskı gördüğünü ortaya koyuyor.

Avrupa’nın enerji sistemi açısından asıl risk, sıcak hava dalgasının elektrik talebini artırdığı dönemde üretim kapasitesinin de su kaynakları nedeniyle azalmasıyla ortaya çıkıyor. Macaristan’da Paks’ın üretim kaybı ithal elektriğe olan ihtiyacı artırırken Romanya’nın nükleer üretimden çıkması komşu ülkelerle elektrik ticaretinin önemini yükseltiyor. Fransa’daki daha geniş üretim portföyü ise aynı iklim baskısının farklı elektrik sistemlerinde farklı sonuçlar yaratabileceğini gösteriyor.

Paks ile Cernavodă çevresinde uygulanan acil nehir müdahaleleri, gelecekte kurulacak santrallerin soğutma altyapısında iklim senaryolarının daha fazla hesaba katılabileceğini gösteriyor. Yeni nükleer tesislerde deniz suyu, soğutma kuleleri veya farklı hibrit sistemlerin değerlendirilmesi, tek bir nehir kaynağına bağımlılığı azaltabilecek seçenekler arasında bulunuyor. Mevcut santrallerde ise altyapı değişikliklerinin teknik maliyeti ile elektrik üretimindeki süreklilik ihtiyacı kararların temel dengesini oluşturacak.

Türkiye açısından gelişme, özellikle nehir veya deniz suyuna dayalı soğutma altyapısının uzun vadeli iklim koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteren bir Avrupa örneği oluşturuyor. Akkuyu Nükleer Güç Santrali gibi deniz kaynaklı soğutma kullanan tesislerde nehir debisi sorunu doğrudan aynı biçimde ortaya çıkmasa da deniz suyu sıcaklığı, aşırı hava olayları ile çevresel deşarj koşulları enerji planlamasında önem taşıyor. Avrupa’daki son gelişmeler, nükleer kapasitenin yalnızca reaktör teknolojisi üzerinden değil su kaynaklarına erişim ile iklim dayanıklılığı üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.