ABD, Çin Yapay Zekâ Yarışında Müttefiklerinden Taraf Seçmelerini İsteyecek

ABD yönetimi, Çin ile yapay zekâ rekabetinde Washington öncülüğündeki girişimlere katılan ülkelerden Pekin’in rakip oluşumlarına dahil olmamalarını istemeye hazırlanıyor. Reuters’ın incelediği ABD Dışişleri Bakanlığı taslağı, Washington’un Pax Silica girişimine katılan ülkeleri Çin’in yapay zekâ çerçevesiyle eş zamanlı hareket etmenin ortaklığın güvenilirliğiyle bağdaşmayacağı konusunda uyarmayı planladığını gösteriyor. Yaklaşık 35 ülkeye gönderilmesi planlanan mesaj, yapay zekâ teknolojilerinin yanı sıra çip tedariki, kritik mineraller ve geleceğin teknoloji altyapısı üzerindeki rekabeti de yeni bir diplomatik aşamaya taşıyor.

Washington, Pax Silica Üyeliğini Stratejik Bir Taahhüt Olarak Görüyor

Washington’daki Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, hazırlanan taslakla ABD’nin yapay zekâ ortaklıklarında çift taraflı üyeliklere karşı tutumunu netleştirmeyi amaçlıyor. Pax Silica, yalnızca yapay zekâ modellerine yönelik bir iş birliği platformu olarak değil yarı iletkenler, kritik mineraller ile gelişmiş teknoloji tedarik zincirlerini güvence altına almaya yönelik daha geniş bir çerçeve olarak tasarlanmış durumda. ABD yönetimi, söz konusu yapının üyelerine ortak yatırım fırsatları sunarken teknoloji ekosisteminin güvenlik açısından güvenilir ortaklarla güçlendirilmesini hedefliyor.

Taslak mektubun gönderilmesi hâlinde Washington’un mesajı, ortak ülkelerin aynı anda birbirleriyle rekabet eden teknoloji bloklarında yer almasının stratejik güven sorununa yol açacağı yönünde olacak. ABD’nin yaklaşımı, özellikle yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılan işlem gücü, gelişmiş çipler, veri altyapısı ile kritik minerallerin artık yalnızca ticari kaynaklar olarak görülmediğini ortaya koyuyor.

Pekin’de Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in temmuz ayında başlattığı Dünya Yapay Zekâ İş Birliği Örgütü, Washington’un endişelerini artıran rakip yapı olarak öne çıkıyor. Çin yönetimi, söz konusu oluşumla açık ağırlıklı yapay zekâ modellerini uluslararası iş birliğinin temel unsurlarından biri olarak öne çıkarırken ABD’nin daha kontrollü teknoloji ekosistemine alternatif oluşturmayı hedefliyor.

Çin’in açık ağırlıklı model yaklaşımı, model dosyalarının daha geniş bir geliştirici topluluğuna sunulabilmesi nedeniyle ülkelerin kendi yapay zekâ altyapılarını oluşturmasına farklı bir yol açıyor. ABD tarafında ise OpenAI ile Anthropic gibi şirketlerin geliştirdiği kapalı modeller, gelişmiş işlemciler ile ABD merkezli bulut altyapıları daha geniş bir teknoloji zincirinin parçası olarak değerlendiriliyor.

Astana’daki Kazakistan yönetimi, Washington açısından ortaya çıkan ikilemi en açık biçimde gösteren ülke konumuna geldi. Kazakistan, ABD’nin Pax Silica girişimine katılan ülkeler arasında yer alırken Çin’in rakip yapay zekâ oluşumuna da dahil oldu ve ülkenin kritik mineral rezervleri nedeniyle söz konusu tercih Washington için yalnızca diplomatik bir mesele olmaktan çıktı.

Kazakistan’ın konumu, kritik minerallerin yapay zekâ rekabetindeki stratejik değerini de ortaya koyuyor. Gelişmiş işlemcilerin üretimi doğrudan yapay zekâ modellerinin çalıştırılmasında kullanılan donanımlara bağlı olsa da bu donanımların üretim zinciri nadir toprak elementleri ile diğer kritik ham maddelere dayanıyor. Çin’in kritik mineral tedarikindeki güçlü konumu, Washington’un müttefik ülkeler üzerinden alternatif kaynaklar oluşturma çabasını hızlandıran başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Tokyo, Canberra ve Seul yönetimleri açısından Washington’un yeni yaklaşımı, yalnızca yapay zekâ politikasıyla sınırlı kalmayacak. Japonya, Avustralya ve Güney Kore gibi ABD’nin yakın ortakları Pax Silica içinde yer alırken söz konusu ülkeler gelişmiş çipler, enerji altyapısı, kritik mineraller ve yapay zekâ yatırımları açısından bölgesel teknoloji zincirlerinde önemli konumlara sahip bulunuyor.

ABD’nin tedarik zinciri yaklaşımı, yapay zekâ yarışının neden yalnızca model performansıyla ölçülmediğini de açıklıyor. Bir yapay zekâ modelinin eğitilmesi için yüksek işlem gücü gerekirken veri merkezleri, gelişmiş GPU’lar, enerji kaynakları, soğutma sistemleri ve bağlantı altyapısı aynı zincirin farklı halkalarını oluşturuyor. Washington bu nedenle teknoloji ortaklığını donanım erişimi ile stratejik hammadde güvenliğiyle birlikte ele alıyor.

Başkentlerdeki hükümetler açısından ortaya çıkan yeni tablo, yapay zekâ politikası belirlenirken ekonomik çıkarlarla jeopolitik tercihlerin daha fazla iç içe geçeceğine işaret ediyor. ABD’nin hazırladığı mektup yürürlüğe girerse Washington ile teknoloji iş birliğini sürdüren ülkeler Çin’in yapay zekâ girişimleriyle ilişkilerinde daha dikkatli bir denge kurmak zorunda kalabilir. Reuters, taslağın henüz gönderilmediğini ve Washington’un nihai metinde değişiklik yapıp yapmayacağının bilinmediğini bildiriyor.

Türkiye açısından gelişmenin doğrudan sonucu henüz ortaya çıkmış değil ancak küresel yapay zekâ tedarik zincirindeki bloklaşma Ankara’nın teknoloji yatırımları, veri merkezi altyapısı, yarı iletken tedariki ve uluslararası yapay zekâ iş birliklerinde seçeneklerini daha dikkatli değerlendirmesini gerektirebilir. Özellikle ABD ile Çin arasında ortak teknoloji standartları, model erişimi ve donanım tedariki konusunda ayrışma derinleşirse üçüncü ülkelerin iki ekosistem arasında serbestçe hareket etmesi daha zor bir hâle gelebilir.

Washington’un henüz taslak aşamasındaki mektubu, yapay zekâ rekabetinin önümüzdeki dönemde teknoloji şirketlerinden devletler arası ittifaklara doğru genişleyebileceğini gösteriyor. ABD’nin üyelik koşullarını sertleştirmesi ile Çin’in açık ağırlıklı modeller üzerinden yeni ortaklar araması, ülkeleri yalnızca hangi yapay zekâ teknolojisini kullanacaklarına değil hangi teknoloji ekosistemine bağlanacaklarına da karar vermeye zorlayabilir.